Hvað kosta loforðin?

Kosningar 2026 · Kostnaðargreining

Sex stærstu loforðin í borgarstjórnarkosningunum 2026 — verðlögð, tímasett og útkomugreind

Halldór Jörgen Olesen · 2026-05-08

Yfirlit

6 stærstu loforðin
Þrír póstar á hvert: Loforð · Kostnaður · Útkoma
Heimildir: opinber gögn
← Aftur á /kosningar

Samanburður

Kostnaður Reykjavíkur á ári, milljarðar króna

Súlur sýna áætlaðan árlegan kostnað sem fellur á Reykjavíkurborg. Litur gefur til kynna hver greiðir megnið. Útsvarslækkun sýnir tekjutap, ekki útgjöld.

BorginRíkiðKaupendurSparnaður

Borgarlínan

Loforð

S-, C-, A- og B-listar lofa að klára fyrsta áfanga á kjörtímabilinu og halda áfram með samgöngusáttmálann. D- og M-listar lofa að stöðva eða endurskoða verkefnið frá grunni.

Kostnaður

1.0 ma kr. á ári fyrir Reykjavík · 14 ma kr. alls. Ríkið 87,5%, sveitarfélögin 12,5% (deilt eftir íbúafjölda). 22 ár (2024-2046); fyrsti áfangi 2026-2030.

Útkoma

Bílaumferð heldur áfram að vaxa í báðum sviðsmyndum, en með sáttmálanum vex hún hægar en íbúafjölgun og daglegar umferðartafir verða 14.000 klst. minni 2040.

Húsnæðisuppbygging

Loforð

S-listinn lofar 6.000 nýjum íbúðum á kjörtímabilinu (1.500 á ári). R-listinn vill hafna Keldnalandi. M-listinn vill rýmka vaxtarmörk. J-listinn vill stofna Byggingafélag Reykjavíkur.

Kostnaður

2.5 ma kr. á ári fyrir Reykjavík · 75 ma kr. alls. Kaupendur og byggingaraðilar greiða megnið; borgin greiðir innviði (vegir, fráveita, leikskólar, skólar). 4 ár (2026-2030); 1.500 íbúðir á ári er 30% yfir sögulegu meðaltali.

Útkoma

Mögulegt en háð því að lóðaframboð, mannafli í byggingariðnaði og fjármögnun haldist í takti — þrír þættir sem ráðast að talsverðu leyti utan borgarinnar.

Gjaldfrjálsar skólamáltíðir

Loforð

Margir flokkar lofa að festa gjaldfrjálsar skólamáltíðir í sessi til framtíðar; sumir vilja útvíkka til leikskóla.

Kostnaður

1.7 ma kr. á ári fyrir Reykjavík · 5.0 ma kr. alls. Ríkið 75% gegnum Jöfnunarsjóð, sveitarfélögin 25% — tryggt til 2027. Tryggt til 2027; framlenging eftir kjarasamninga.

Útkoma

Verkefnið hefur skilað 6% aukningu í þátttöku barna í skólamat á Suðurnesjum og 80% foreldra eru ánægð. Spurningin er fjármögnunin eftir 2027.

Leikskólapláss

Loforð

Öll framboðin lofa fleiri leikskólaplássum eða styttri biðlistum.

Kostnaður

1.3 ma kr. á ári fyrir Reykjavík. Borgin (stofn- og rekstrarkostnaður); ríkið greiðir hluta gegnum jöfnunargreiðslur. Stofnkostnaður innan 2 ára; rekstur viðvarandi.

Útkoma

Mönnunarvandinn er stærri hindrun en fjármagnsskortur. Fleiri pláss án samhliða loforðs um launakjör leikskólakennara er líklegra til að framlengja biðlista en að leysa þá.

Útsvarslækkun um 1 prósentustig

Loforð

D- og B-listar nefna lækkun útsvars sem markmið.

Kostnaður

10 ma kr. á ári fyrir Reykjavík. Útsvarsgreiðendur fá lægri skatt; tekjutap brúað með skerðingu þjónustu, hækkun annarra gjalda eða aukinni lántöku. Tekjutap strax og varanlegt.

Útkoma

Heimili með 800 þ. kr./mán sparar 96 þ. kr./ár. Tekjutapið er 2x rekstrarafgangs A-hluta og verður ekki brúað af stjórnsýslusparnaði einum.

Færri borgarfulltrúar

Loforð

M-listinn vill fækka borgarfulltrúum úr 23 í 15 og lækka stjórnsýslukostnað um 50%.

Kostnaður

−115 m kr. á ári fyrir Reykjavík. Sparnaður (ekki kostnaður) — krefst lagabreytingar á Alþingi. Krefst lagabreytingar; fyrst eftir kosningar 2030.

Útkoma

Sparnaðurinn er raunverulegur en lítill (0,07% af útsvarstekjum). Ef rétt er að stjórnsýslukostnaður sé „50% of hár“ þyrfti niðurskurð upp á 10-20 ma kr./ár. Loforðið er táknrænt frekar en fjárhagslega afgerandi.

Borgarbúðir (óhagnaðardrifin matvöruverslun)

Loforð

J-listinn vill setja upp Borgarbúðir á þremur stöðum — borgarreknar matvöruverslanir án hagnaðarkröfu í Vesturbæ, Skeifunni og Breiðholti — til að lækka matvöruverð og brjóta upp fákeppni á dagvörumarkaði.

Kostnaður

300 m kr. á ári fyrir Reykjavík. Reykjavíkurborg (af rekstrarafgangi); möguleiki á samstarfi við stéttarfélög. Stofnkostnaður á 2 árum (2027-2028); rekstur viðvarandi.

Útkoma

Loforðið sjálft er fjárhagslega viðráðanlegt: 1,8 ma kr. í stofnkostnað samsvarar innan við 1% af útsvarstekjum og er viðráðanlegt fyrir borg með ~10 ma kr. rekstrarafgang. Vissa um árangur er minni: þrýstingur á einkamarkaðinn er raunverulegur (sbr. Prís-fordemið sem lækkaði verð hjá Bónus og Krónan 2024) en aðeins 2-5% lækkun á matarkörfu er studd af gögnum — ekki 20%+ sem stundum er nefnt. Niðurstaða ræðst af markhópi (5%+ af matvörusölu Reykjavíkur), mannafla og samkeppniseftirliti.

Áhætturóf — sviðsmyndir

Lengri grein

Áætluð áhrif á meðalheimili eftir markhlutdeild sem Borgarbúðir ná. Beinn kostnaður (+4.859 kr.) er meðtalinn í nettóstöðu.

Lágmark2% mh.

-1,141 kr./ár

Borgarbúðir ná aðeins 2% markhlutdeild, einkamarkaðurinn lækkar 1%. Verkefnið stendur en afleiðing er minni en niðurgreiðsla.

Miðjan5% mh.

-10,141 kr./ár

5% markhlutdeild, 2,5% lækkun á matarkörfu (sambr. Prís-fordemið 2024). Hreinn ávinningur fyrir meðalheimili.

Hámark8% mh.

-25,141 kr./ár

8% markhlutdeild + 5% verulækkun. Bjartsýn sviðsmynd sem krefst færri einokunarálagningar og að verkefnið þróist hraðar en Prís.

Reiknivél

Hvað kostar loforðapakkinn þínn?

Veldu loforðin og sláðu inn mánaðartekjur. Reiknivélin metur áætluð árleg áhrif á heimili þítt — sem kostnaður (+) eða sparnaður (−).

Bein áhrif: aðeins beinn kostnaður/sparnaður fyrir heimilið.

Mánaðartekjur (kr.)

Árstekjur ×12: 9,600,000 kr.

Snið eftir flokki

Veldu loforðin sem þú styður

Borgarlínan · +16,197 kr./ár
Húsnæðisuppbygging · +40,493 kr./ár
Gjaldfrjálsar skólamáltíðir · +27,535 kr./ár
Leikskólapláss · +21,056 kr./ár
Útsvarslækkun um 1 prósentustig · −96,000 kr./ár
Færri borgarfulltrúar · −1,863 kr./ár
Borgarbúðir (óhagnaðardrifin matvöruverslun) · +4,859 kr./ár

Heildaráhrif á heimili á ári

—

Reiknivélin sýnir gróft heimilisáhrif á ári. Beinn sparnaður af útsvarslækkun: mánaðartekjur × 12 × 0,01. Kostnaður loforða er árlegur kostnaður Reykjavíkur deilt með 142.000 íbúum og margfaldaður með meðalheimilisstærð (2,3). Þetta er einföldun — raunáhrif eru háð tölulegri stöðu og notkun þjónustu.

Afleiðingatafla

Bein áhrif, líkleg afleiðing og nettóstaða

Tölur í krónum á heimili á ári (miðað við meðalheimili í Reykjavík). Bein áhrif eru það sem heimili greibir eða sparar beint. Afleiðing er metin á sögulegu miðjugildi — forsendur verða öðruvísi í reynd.

Loforð	Beint	Afleiðing	Nettó	Borgin (ma kr/ár)	Hvað er afleiðing?
Borgarlínan	+16,197 kr./ár	−62,300 kr./ár	−46,103 kr./ár	+1	Sparaðar umferðartafir 14.000 klst. minni daglegar umferðartafir 2040 × 365 × 2.500 kr./klst (Vegagerðin tímavirði) × 60% Reykjavíkurhluta = 7,7 ma kr./ári á fullbyggðu kerfi. Meðaltal yfir innleiðingartímabilið 2026-2040 (línulegt) er ~50% → ≈62.300 kr. á heimili á ári.
Húsnæðisuppbygging	+40,493 kr./ár	−90,000 kr./ár	−49,507 kr./ár	+2.5	Lægri húsnæðiskostnaður 1.500 íbúðir/ári (35% yfir sögulegu meðaltali) heldur raunverði stöðugu í stað 3,5%/ári raunhækkunar. Heimili sem kaupir/leigir á tímabilinu sparar ~75 þús. kr./mán. × 12 = 900.000 kr./ári. ~10% heimila á virkum markaði hvert ár → 5,55 ma kr. ÷ öll heimili = ~90.000 kr. á heimili á ári (meðaltal).
Gjaldfrjálsar skólamáltíðir	+27,535 kr./ár	−56,400 kr./ár	−28,865 kr./ár	+1.7	Sparnaður foreldra á skólamat Áður ~12.000 kr./mán. × 9 mán. = 108.000 kr./ári á barn. ~32.250 börn í grunnskóla í Reykjavík → 3,48 ma kr. árlegur sparnaður ÷ öll heimili = ~56.400 kr. á heimili á ári (meðaltal). Barnafjölskyldur spara mun meira; barnlaus heimili greiða (gegnum útsvar) en spara ekki.
Leikskólapláss	+21,056 kr./ár	−15,900 kr./ár	+5,156 kr./ár	+1.3	Auknar atvinnutekjur foreldra Hver mánuður á biðlista kostar foreldri ~325.000 kr. í töpuðum tekjum (annað foreldri vinnur ekki). Biðlistastytting 6→3 mán. fyrir 1.000 börn/ári × 3 × 325.000 = 0,98 ma kr. virði ÷ öll heimili = ~15.900 kr. á heimili á ári.
Útsvarslækkun um 1 prósentustig	−96,000 kr./ár	+186,000 kr./ár	+90,000 kr./ár	+10	Þjónustuskertingu + hækkuð gjöld/lántöku Sögulegt miðjugildi: 50% tekjutaps fer í þjónustuskertingu (5 ma ÷ öll heimili = ~81.000 kr.), 50% gjaldahækkun eða lántöku með 5,5% vöxtum (NPV ≈1,3× = ~105.000 kr.). Samtals ~186.000 kr. á heimili á ári — snýr við nettóáhrifum fyrir flest heimili.
Færri borgarfulltrúar	−1,863 kr./ár	—	−1,863 kr./ár	-0.12	Ekki krónutalanlegt (lýðræðiseftirlit) Áhrif á lýðræðislegt eftirlit, hverfaráð og minnihlutaraddir eru ekki krónutalanleg. Sett á 0 í reiknivélinni en nótað sem fyrirvari — sambr. Kópavog og Hafnarfjörð sem hafa 11–11 fulltrúa.
Borgarbúðir (óhagnaðardrifin matvöruverslun)	+4,859 kr./ár	−15,000 kr./ár	−10,141 kr./ár	+0.3	Lægri matarkörf (áætlað) Meðalheimili eyðir um 1,2 m.kr. á ári í matvöru. Ef Borgarbúðir ná 5% af matvörumarkaði Reykjavíkur og þrýsta einkamarkaðinum 2,5% niður (sbr. Prís-fordemið) sparar meðalheimili um 30.000 kr./ári. Að meðaltali yfir öll heimili (bæði þá sem versla þar og þá sem ekki gera) er sparnaðurinn um 15.000 kr./heimili/ári. Nái verkefnið ekki slíkri stærð hverfa áhrifin og 0,3 ma/ári niðurgreiðsla stendur eftir.

Forsendur:Afleiðingaáhrif eru sögulegt miðjugildi: við útsvarslækkun er gert ráð fyrir að 50% tekjutaps fari í þjónustuskertingu og 50% gjaldahækkun eða lántöku með vöxtum (5,5%, 30 ár). Virði sparnaðar af Borgarlínu er metinn á tímavirði 2.500 kr./klst og deilt yfir innleiðingartímabilið. Húsnæðisáhrif gera ráð fyrir að 10% heimila séu á virkum markaði á hverju ári og loforðið haldi raunverði stöðugu í stað 3,5%/ári raunhækkunar. Þetta eru forsendur — ekki sannleikur.

Niðurstaða

Hver kostar mest, ódýrust og óljósust

Samanlagt kostar samgöngusáttmálinn langmest — 311 milljarða á 22 árum, þar af einn milljarður á ári fyrir Reykjavík. Ódýrust er fækkun borgarfulltrúa: hún sparar um 100 milljónir á ári en krefst lagabreytingar. Óljósust er útsvarslækkunin: tekjutapið er auðreiknað en hvernig það verður brúað er ekki útskýrt. Á milli liggja húsnæðisloforðin, sem eru að mestu fjármögnuð af kaupendum og byggingaraðilum en háð innviðauppbyggingu sem borgin verður að greiða, og skólamáltíðirnar, sem virka vel en eru pólitískt háðar fjármögnun ríkisins eftir 2027.

Það loforð sem er ódýrast að gefa — útsvarslækkun — er um leið það sem hefur mestar afleiðingar fyrir rekstur borgarinnar. Og það loforð sem virðist dýrast — Borgarlínan — er að langmestu leyti greitt af ríkinu. Áður en krossinn er settur er rétt að spyrja sömu spurningar fyrir hvert loforð: hver borgar, hvenær gerist það og hvað gerist ef það stenst ekki?

Tölurnar koma frá Reykjavíkurborg, Vegagerðinni, Húsnæðis- og mannvirkjastofnun, Jöfnunarsjóði sveitarfélaga, Heimildinni og Hagstofu Íslands.

Aftur á kosningasíðu