Sjálfstæð úttekt · Borgarstjórnarkosningar 2026
Borgarlínan í tölum: að byggja og að byggja ekki
Samgöngusáttmáli höfuðborgarsvæðisins var endurnýjaður 2024 og hækkaði úr 120 í 311 milljarða króna. Hér er hvað fæst í staðinn — og hvað myndi gerast ef ekki væri byggt.
Lengri grein →Yfirlit
- Heildarsáttmáli til 2040: 311 ma. kr.
- Hlutur Borgarlínu: 42% (130.6 ma. kr.)
- Lota 1 (Ártúnshöfði–Hamraborg): 50.6 ma. kr.
- Áætlaður ávinningur (50 ár): 1,140 ma. kr.
- BCR / IRR: 3.5× / 9.2%
- Á heimili (höfuðb.svæði): ~81,625 kr./ári
Hvernig kostnaðurinn hefur þróast
Sáttmálinn 2019 var 120 ma. kr. til 2033. Sá uppfærði 2024 nemur 311 ma. kr. til 2040 — sextán árum, sjö árum lengri framkvæmdatíma og víðari verkefnaramma. Það er 159% hækkun í krónutölu en aðeins 67% hækkun ef tekið er tillit til lengri tímans.
Samanburður á upprunalegum (2019) og uppfærðum (2024) sáttmála í milljörðum króna á hlaupandi verðlagi.
Hvert fer 311 milljarðarnir?
| Flokkur | Hlutfall | ma. kr. |
|---|---|---|
| Stofnvegir | 42% | 130.6 |
| Borgarlína og strætóleiðir | 42% | 130.6 |
| Hjóla- og göngustígar | 13% | 40.4 |
| Umferðarstýring og öryggi | 3% | 9.3 |
Erlendur samanburður
Á síðustu fimmtán árum hafa þrjú dönsk og tvö norsk verkefni boðið upp á samanburð. Odense fór 30% undir farþegaspá og Aarhus 60% yfir kostnaðaráætlun, en Bergen Bybanen fór 32% yfir farþegaspá. Kaupmannahafnar-metróið (Cityringen) er tekið með sem efra þak þess sem hægt er að ná með línulegum samgöngum — það sló farþegaspá og er algjörlega ökumannslaust. Borgarlína mun mælast einhvers staðar á þessu rófi.
| Borg | Kerfi | km | €/km | Spá (m) | Raun (m) | Frávik |
|---|---|---|---|---|---|---|
Reykjavík (áætlun) Ísland | BRT (Borgarlína) | 57.7 | 16.3 | 16.5 | — | — |
Reykjavík — Lota 1 Ísland | BRT (Borgarlína) | 14.5 | 24.9 | 5.5 | — | — |
Odense Danmörk | Léttlest | 14.5 | 30.6 | 9.8 | 6.9 | -30% |
Aarhus Danmörk | Léttlest | 12.2 | 26.4 | 7.5 | 6.3 | -16% |
Bergen Noregur | Léttlest (Bybanen) | 39 | 15.8 | 25 | 32.9 | +32% |
Lund Svíþjóð | Sporvagn | 5.5 | 22.9 | 4.6 | 3.8 | -17% |
Stavanger (Bussveien) Noregur | BRT | 50 | 22 | 12 | — | — |
Kaupmannahöfn (Cityringen M3) Danmörk | Sjálfvirkt metró (driverless) | 15.5 | 184 | 65 | 80 | +23% |
Kostnaður á kílómetra (m€)
Rauðar súlur sýna íslensk áætluð verkefni; svartar súlur erlend sambærileg verkefni sem þegar eru risin. Kaupmannahafnar-metróið er ekki tekið með í súlurit (~184 m€/km vegna jarðgönga) en sést í töflunni að ofan.
Fjórar sviðsmyndir til 2040
Pólitíska umræðan dregur fram tvo öfgapóla, en raunhæfir kostir eru fleiri. Auk Borgarlínu, BRT-light og afturköllunar bætist nú „blandað tæknival" — sjálfkeyrandi smárútur, samferðaröpp, micromobility og jarðgöng — eftir ábendingar lesenda.
| Sviðsmynd | Capex (ma.) | Farþegar 2040 (m) | Ávinningur 50 ár (ma.) | CO₂ (kt/ár) |
|---|---|---|---|---|
| Byggja sáttmálann | 311 | 16.5 | 1,140 | −38 |
| Minni Borgarlína (BRT-light) | 240 | 12 | 700 | −24 |
| Blandað tæknival | 95 | 9.5 | 520 | −18 |
| Hætta við | 180 | 8.5 | 280 | +12 |
Smelltu á röð til að sjá forsendur, áhættu og hluta.
Byggja eins og áætlun gerir ráð fyrir
- ▸BCR 3,5 (COWI 2024)
- ▸9,2% IRR
- ▸Lota 1 opnar 2029–2030
- ▸Kostnaðaryfirfærsla líkt og í Aarhus (60%)
- ▸Lægri farþegafjöldi líkt og Odense (-30%)
- ▸Pólitísk skipti milli kjörtímabila tefji rekstur
Hver borgar?
Samgöngusáttmálinn skiptist 87,5%/12,5% milli ríkis og sveitarfélaga á höfuðborgarsvæðinu. Hér er hvernig 311 milljarðarnir til 2040 dreifast — og hvernig rekstrarkostnaður almenningssamgangna skiptist eftir 2024-uppfærsluna.
| Greiðandi | ma. kr. | Hlutfall | Aðferð |
|---|---|---|---|
| Ríkissjóður | 272.1 | 87.5% | Bein framlög + ábati af þróun og sölu Keldnalands/Keldnaholts + flýti- og umferðargjöld (eða önnur fjármögnun ríkisins ef þau tefjast). |
| Reykjavíkurborg | 24.1 | 7.75% | Bein árleg framlög, hækka um 40% frá 2025–2040. Hlutur Reykjavíkur innan sveitarfélaganna er reiknaður út frá íbúafjölda á höfuðborgarsvæðinu (~62%). |
| Hin sex sveitarfélög á höfuðborgarsvæðinu (Kópavogur, Hafnarfjörður, Garðabær, Mosfellsbær, Seltjarnarnes, Kjósarhreppur) | 14.8 | 4.75% | Bein árleg framlög skipt eftir íbúafjölda. Kópavogur stærstur, Kjósarhreppur minnstur. |
Rekstur: ríkið greiðir um 1/3 af nettókostnaði Strætó/Borgarlínu (skv. 2024-uppfærslu). Sveitarfélögin standa enn undir bróðurparti rekstrar.
- ▸Skipting 87,5%/12,5% milli ríkis og sveitarfélaga er óbreytt frá samkomulaginu 2019.
- ▸Auk framkvæmdakostnaðar mun ríkið greiða 1/3 af nettórekstrarkostnaði almenningssamgangna (nýtt í 2024-uppfærslu).
- ▸Skipting innan sveitarfélaga (62/38) er áætluð út frá íbúafjölda; nákvæm hlutdeild birtist í árlegum samningum SSH og fjármála- og efnahagsráðuneytis.
Kort: Lota 1 og allar sex loturnar
Lota 1 nær frá Ártúnshöfða til Hamraborgar (~14,5 km, 14 stoppustöðvar). Aðrar fimm loturnar tengja saman höfuðborgarsvæðið út fyrir 2040.
Stoppustöðvar Lotu 1 eru sýndar á rauntíma korti með áætluðum staðsetningum (nákvæm hönnun verður endanlega ákveðin í deiliskipulagi 2027–2028). Litir lota fylgja korta sviðshönnunar Verkefnastofu Borgarlínu.
Afstaða framboða 2026
Sex listar styðja Borgarlínuna, þrír vilja endurskoðun og tveir vilja leggja hana af. Klofningurinn innan Sjálfstæðisflokksins varð til þess að þrír fyrrverandi borgarfulltrúar gengu til Miðflokksins í árslok 2025.
Heldur við 2024-sáttmála óbreyttan; ‘fylgjandi framförum’.
Heldur við 2024-sáttmála; vill flýta lotu 1 ef hægt er.
Vill auka hlut almenningssamgangna umfram sáttmálann.
Stóð að 2024-sáttmála í ríkisstjórn; vill halda áfram með minniháttar fyrirvörum.
Vill stærri og hraðari Borgarlínu, samhliða gjaldfrjálsum strætó.
Vill endurskoðun og að fjármunir fari í ódýrari úrbætur strætó frekar en sérrými.
Vill frestun lotu 1 og endurmat á farþegaspám.
Vill leggja Borgarlínu af og setja féð í stofnvegi.
Vill BRT-light í stað sérrýmis og endurskoðun á rekstrarforsendum (Hildur Björnsdóttir, jan 2026). Klofningur innan flokks: tveir borgarfulltrúar (Marta Guðjónsdóttir, Kjartan Magnússon) gengu til Miðflokks vegna afstöðu til Borgarlínu.
Vill leggja Borgarlínu af. Tók við þremur fyrrverandi sjálfstæðismönnum sem voru andvígir.
Vill Borgarlínu og gjaldfrjálsan strætó.
Tímalína 2014 → 2040
- 2014
Hugmynd að borgarlínu kynnt í aðalskipulagi Reykjavíkur 2010-2030 (endurskoðun).
- 2017
COWI vinnur fyrstu skýrslu fyrir SSH: 'Borgarlína recommendations, screening report'.
- 2019
Samgöngusáttmáli höfuðborgarsvæðisins undirritaður 26. september. Áætlaður heildarkostnaður 120 ma. kr. til 2033.
- 2020
Lög nr. 81/2020 um Betri samgöngur ohf. samþykkt á Alþingi sem framkvæmdaaðili.
- 2021
Forhönnun fyrstu lotu hefst (Ártúnshöfði – Hamraborg).
- 2023
Viðræðuhópur ríkis og sveitarfélaga hefur uppfærslu sáttmálans í mars; kostnaður taldur stefna í verulega yfirfærslu.
- 2024
Uppfærður samgöngusáttmáli undirritaður 21. ágúst: heildarkostnaður 311 ma. kr. til 2040 (159% hækkun, en 7 árum lengri framkvæmdatími). COWI/Mannvit ábatagreining: 1.140 ma. kr. ávinningur.
- 2025
Framkvæmdir á Lotu 1 hefjast (forvinna). Verksja.is upplýsingaveita opnuð.
- 2026
Umhverfismatsskýrsla Lotu 1 birt í janúar (50,6 ma. kr. áætlun fyrir lotu 1). Borgarstjórnarkosningar 16. maí — Borgarlína meðal helstu kosningamála.
- 2029
Áætluð opnun fyrsta hluta Lotu 1 (Ártúnshöfði – Hlemmur).
- 2030
Áætluð full opnun Lotu 1 að Hamraborg.
- 2040
Áætluð opnun allra sex lota.
Á heimili höfuðborgarsvæðisins
130,6 ma. kr. ÷ 100.000 heimila ÷ 16 ár = ~81.600 kr/heimili/ár. Allt höfuðborgarsvæðið greiðir; ekki bara Reykjavík. Til samanburðar: meðalheimili í Reykjavík eyðir ~360.000 kr/ár í eldsneyti og ~140.000 kr/ár í strætókort.
Heimildir
- 1.Stjórnarráðið — Samgöngusáttmáli höfuðborgarsvæðisins
- 2.COWI/Mannvit (2024) Capital Area Transport Pact Socioeconomic Analysis (PDF)
- 3.Borgarlínan — Lota 1 umhverfismatsskýrsla (2024–2026)
- 4.mbl.is — 'Borgarlínan í 136 milljarða króna' (23. jan 2026)
- 5.Wikipedia — Odense Light Rail
- 6.Wikipedia — Aarhus Light Rail
- 7.Wikipedia — Bergen Light Rail
- 8.Cambridge Connect — Odense Light Rail Case Study (Jun 2024)
- 9.Wikipedia — Borgarstjórnarkosningar í Reykjavík 2026
- 10.samfo.life — íslenskt samferðaverkefni
- 11.Waymo One — borgarsamgönguþjónusta með sjálfkeyrandi farartækjum (Phoenix, SF, LA)
- 12.MIT Technology Review — 'The Boring Company has a problem' (2023)
- 13.Helsinki SOHJOA — sjálfkeyrandi smárútur tilraunir (2016–)
- 14.Cambridge Connect — Autonomous shuttle case studies (2024)
- 15.Wikipedia — Copenhagen Metro Cityringen
- 16.Metroselskabet — Cityringen ridership figures
Verðbólguvaktin er sjálfstæð úttekt án tengsla við stjórnmálaframboð. Athugasemdir og leiðréttingar berist á [email protected].