Vísitala neysluverðs · Ísland
/

Verðbólguvaktin

Sjálfstæð úttekt á verðlagi og stjórnmálum á Íslandi.

Útg. nr. 2026·05 · Tuesday, May 05, 2026

24 mánuðir aftur, 12 mánuðir fram. Mánaðarbreyting vísitölunnar er sundurliðuð eftir áhrifaþáttum: ríki & sveitarfélögum, gengi krónunnar, hrávöru/innfluttum kostnaði og innlendum þáttum. Beint úr gögnum Hagstofu Íslands. Nýjasti útgefni mánuður: maí 2026.

Aðferðafræði · Popúlismagreining 2026

Hvernig 98 loforð voru flokkuð sem popúlísk, hlutlaus eða ekki-popúlísk

Þessi síða skjalfestir rammann, víddirnar fimm og ákvörðunarregluna sem notuð var til að flokka hvert loforð á verdbolga.net/kosningar. Hún er viljandi nákvæm svo að hver sem er geti orðið ósammála á gegnsæjan hátt.

← Til baka á /kosningar

Yfirlit

  • 5 víddir
  • Ákvörðunarregla: ≥3 af 5
  • 98 loforð kóðuð
  • 11 framboð · Reykjavík 2026

Ákvörðunarreglan

Popúlískt

Loforð fær popúlíska einkunn í 3 eða fleiri af 5 víddum.

Hlutlaust

Hvorki popúlísk né ekki-popúlísk merki nógu sterk í þremur víddum eða fleiri.

Ekki-popúlískt

Loforð fær ekki-popúlíska einkunn í 3 eða fleiri af 5 víddum.

Reglan er meðvitað strangari í báðar áttir en miðgildi: loforð sem aðeins fær 1–2 víddamerki er ávallt flokkað sem hlutlaust. Þetta dregur úr svigrúmi fyrir huglægni.

Víddirnar fimm — með beinum tilvitnunum

01

Tónn

Cas Mudde, „The Populist Zeitgeist“ (2004)
„Popúlismi er hugmyndafræði sem skiptir samfélaginu í tvo einsleita og andstæða hópa: 'hreina þjóðina' annars vegar og 'spillta elítuna' hins vegar.“
Hvað teljist popúlískt

Loforð sem nefna „elítuna“, „kerfið“, „spillingu á Höfða“, „fólkið á móti embættismönnum“ eða notar lýsingarorð eins og „glórulaus“, „rándýr“, „heimskulegur“ um andstæðinga.

Hvað teljist ekki-popúlískt

Hlutlægur tónn án persónugerðra andstæðinga; tilvísun í tæknileg rök eða gögn í stað hópa.

02

Fjármögnun

Norris & Inglehart, „Cultural Backlash“ (2019), kafli 4
„Popúlísk loforð einkennast af því að lausnin er sögð einföld, fjárhagsleg afleiðing er ekki skilgreind, og tekjustofn eða útgjaldalækkun er sjaldan tilgreind.“ (umorðun frá kafla 4)
Hvað teljist popúlískt

Loforð sem felur í sér útgjöld eða skattalækkun en tilgreinir ekki tekjustofn, ekki niðurskurð á móti, og ekki hvar peningurinn kemur frá.

Hvað teljist ekki-popúlískt

Tekjustofn er nefndur (t.d. „fjármagnað með auknu útsvari á atvinnuhúsnæði“) eða útgjaldagrein liggur fyrir í fjárhagsáætlun framboðsins.

03

Tímasetning

Mudde (2004); Müller, „What Is Populism?“ (2016)
„Lykillinn er trúin á að einföld, ósundurliðuð vilji 'fólksins' geti komið til framkvæmda strax, óháð stofnanaferlum.“
Hvað teljist popúlískt

Orðalag eins og „strax“, „án tafar“, „fyrsta verk nýs meirihluta“, eða loforð sem hunsa lögbundna ferla (skipulagsferla, samráð, lögbundnar tímalínur).

Hvað teljist ekki-popúlískt

Raunhæf tímalína sem virðir lögbundna ferla; áfangaskipting yfir kjörtímabilið með skilgreindum þáttum á hverjum tímapunkti.

04

Útfærsla

Norris & Inglehart (2019), Mudde & Rovira Kaltwasser (2017)
„Popúlísk stefna birtist oftast sem yfirlýsing án framkvæmdaáætlunar — slagorð, ekki stjórnsýsluskjal.“
Hvað teljist popúlískt

Loforð án ákveðinna eininga sem ber ábyrgð, án skilgreindra mælikvarða á árangur, án verklýsingar sem hægt er að framfylgja.

Hvað teljist ekki-popúlískt

Tilgreind ábyrgðareining (svið, fyrirtæki borgar, eða nefnd), mælanleg markmið og verklýsing sem hægt er að færa í framkvæmd.

05

Ábyrgð

Müller (2016); Schedler, „The Quality of Democracy“ (2002)
„Popúlismi forðast vanalega skilgreiningu á því hvernig árangur er mældur, því slíkt mat opnar fyrir mótbárum frá 'elítunni'.“
Hvað teljist popúlískt

Engin skilgreining á því hvernig árangur er mældur; engin tilvísun í endurskoðun, opinber skýrsluskil eða mat eftir kjörtímabil.

Hvað teljist ekki-popúlískt

Skilgreindir mælikvarðar (t.d. „fjöldi nýbygginga á ári birtur ársfjórðungslega“), opinber skýrsluskil, og fyrirhugaður endurskoðunarferill.

Takmarkanir

Einstaklingsmat

Allt mat er framkvæmt af einum aðila. Engin tvímat-áreiðanleikamæling (intercoder reliability) hefur farið fram. Annar greinandi gæti komist að ólíkri niðurstöðu, einkum á jaðartilfellum.

Form, ekki innihald

Ramminn metur hvernig hlutirnir eru sagðir, ekki hvort þeir eru réttir eða skynsamir. Popúlískt loforð getur reynst rétt, og útfært loforð getur reynst óframkvæmanlegt.

Upptökur og samhengi

Loforð voru sótt úr opinberum stefnuskrám, kosningaviðtölum (RÚV, Vísir, mbl.is, Heimildin) og samfélagsmiðlum oddvita á tímabilinu apríl–maí 2026. Munnleg loforð á kosningafundum eru ekki meðtalin.

Endurmat og endurframleiðanleiki

Allt grunngagnasafnið — 98 loforðin, úrskurðir, víddamerki og rökstuðningur — er aðgengilegt sem JSON svo aðrir geti endurmetið greininguna sjálfir.

Sækja gagnasafn (JSON, 45 KB)

Heimildir